Усны шувуудын ганганаан, морьдын төвөргөөн “хөлхөж”, моддын исгэрэх чимээтэй төгс хосолсон байгалийн сайханд бүтэн өдөржингөө “аялал” хийж, хүний гараар бүтсэн бүтээн байгуулалтын үр дүнг тольдон суулаа.

Харахад нүд баясаж, сэтгэл уужрах мэдрэмж хичнээн сайхан, чилсэн “тархи” түр ч болов амсхийх шиг...

Тосон нуурыг 2001 онд 16 га талбайд байгуулж, 2011 онд гадаргын усны нөөцөд бүртгүүлжээ. Улмаар нуурт цурхай, зэвэг, алгана зэрэг таван төрлийн загас болон нугас, хун, галуу, дэглий зэрэг найман зүйлийн усны шувууд зусдаг цэвэр усны анализатор гэгддэг ондатр амьдардаг гэдгээрээ биологийн олон янз байдлыг цогц бүрдүүлсэн байна.

Мөн нуурын эргийг зүлэгжүүлж, амрах, загасчлах зориулалтаар эко шийдэл бүхий модон саравч, сандал, ширээ засч, явган хүний чулуун зам хийжээ.

Хариуцлагатай уул уурхайг жишиг байдлаар хөгжүүлж, “Уул уурхайн салбарын тэргүүний нөхөн сэргээгч” аж ахуйн нэгжээр 23 удаа шалгарсан “Монполимет” группийн Тосон үйлдвэр уул уурхайн зориулалтаар ашигласан талбайгаа ийнхүү нөхөн сэргээж, аялагч, амрагчдын хөл тасрахгүй, мал, амьтны идэш, ууш болсон байгалийн сайхныг бүтээсэн нь энэ юм.

Тус компани үйл ажиллагаагаа эхэлсэн цагаас хойш нөхөн сэргээлтийн бодлогыг нэн тэргүүнд баримталж, Тосон үйлдвэрийн нийт үйл ажиллагаа явуулсан талбайн 90 хувьд нь техникийн нөхөн сэргээлт, 60 хувьд нь биологийн нөхөн сэргээлт, 8 га талбайд жимс жимсгэний бут сөөг, 273 га талбайд бэлчээрийн олон наст ургамал, 460.000 ширхэг модыг тарьж ургуулан ойн төгөлийг бий болгож, сургалтын бааз болгон хөгжүүлжээ.

Энэ нь ойролцоогоор 40 мянган кг хүчилтөрөгчийг ялгаруулж, 10 мянган кг тоос, тоосонцорыг шингээж, уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилттэй тэмцэхэд бодит хувь нэмрээ оруулж байгаагийн томоохон тооцоолол юм.

Уул уурхайн нөхөн сэргээлтэд дуслын усалгааны системийг улсдаа анх удаа нэвтрүүлж, 45 га талбайд суурилуулснаар усалгааг жигд хүртээжтэй болгожээ.

Мөн ХААИС-ийн “Инновац бизнес хөгжлийн төв”-ийн бүтээсэн био нүүрсэн бортого хийх технологийг үйл ажилагаандаа нэвтрүүлснээр жилийн дөрвөн улиралд мод, бут тарьж, ургуулж байна. Хөрсөн бортогоны орц найрлагыг тухайн хөрсний онцлогт тохируулан хүссэн төрлөөрөө хийх боломжтой гэдгээрээ онцлогтой аж.

Мөн Монгол Улсын гавьяат агрономич, ШУ-ын доктор, профессор Х.Жамъяндорж Монгол орны нэн ховор, ховор ургамлын үрийн фондоо тус группийн байгаль орчны мэргэжилтэн, судлаач залууст хүлээлгэн өгчээ. Эдгээр ургамлуудыг нөхөн сэргээлт хийсэн талбайдаа тарьж ургуулан, хамгаалж байгаагаас алтайн сонгиныг нутагшуулан хүнсэндээ хэрэглэж байна.

Уул уурхай гэхээр ухдаг, дөнхдөг гэх ойлголт олны дунд түгээмэл байдаг. Арга ч үгүй биз. Монгол улсад бүртгэлтэй 2000 гаруй уул уурхайн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллагуудын хэд нь хариуцлагатайгаар нөхөн сэргээлтийн ажлыг хийж байгаа нь тодорхой бус. Хийсэн, бүтээсэн нэгнээ дэмждэггүй, ойлгодоггүй нь асуудал хэвээр байна.

Хүний гараар байгалийн сайхныг бүтээж, биологийн олон төрөл зүйлийг бодитоор бий болгож, олон төрлийн мод, ургамлыг үржүүлж, уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилттэй тэмцэж байгаа бодит жишээг Монполимет группийн Тосон үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт харуулж байна.

Бүтээн байгуулалт хийхээс гадна арга, туршлагаа сум, орон нутаг болоод ижил төрлийн үйл ажиллагаа явуулдаг аж ахуйн нэгжүүдэд хуваалцаж, нөхөн сэргээлтийн үзүүлэх сургалтыг ч тогтмол хугацаанд зохион байгуулдаг.

Уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулсан газрыг нөхөн сэргээж, хүн, амьтан амьдрах, аялах тухтай орчныг бүрдүүлэх нь нэг өдрийн хийчих ажил биш ч уйгагүй хөдөлмөр, хөлс, хүч, сэтгэл, хариуцлагаар бүтдэг гэдгийг тэдний хамт олон үлгэр жишээчээр үзүүлсээр байна.

Харицлагагүй нэгний уршгаар нийтээр нь буруутгадаг биш хариуцлагатайгаар ажиллаж байгаа энэ мэт байгууллагуудаа бодлогоор дэмжиж, үйл ажиллагааг нь үлгэр жишээ болгон өөрийн хөрсөндөө бий болгох чин хүсэлтэй байгаасай гэж бусдыг эцэст нь уриалъя.