Засгийн газар 14 мега төсөл хэрэгжүүлнэ хэмээн “үлгэр” ярихын оронд “Хүний хөгжлийн мега төсөл” ярьсан нь арай л бодитой юм даа. Хүний хөгжил ярьсан Ерөнхий сайд хүндээ хандсан юу хийсэн бол гэдгийг Г.Занданшатарын Засгийн газрын 100 хоногийн босгон дээр эргэцүүлэв.

100 хоногийн дотор олон ажил хийж амжихгүй ч хандлага бол харагдана.

Ерөнхий сайд Г.Занданшатар 2026 оны төсвийн төслийг УИХ-д танилцуулахдаа “Хүний хөгжлийн мега төсөл” гэдэг үгээ давтахыг бодвол мартаагүй бололтой юм.

Шууд иш татвал “2026 оны төсөв бол тоо бус чанар, мөнгө бус хүн, хэлбэр бус агуулгыг эрхэмлэсэн хүний хөгжлийн мега төслийн үндэс юм” гэсэн л дээ.

Энэ удаагийн төсвийн бас нэг “чимэг” нь“240 мянган иргэний санал зөвлөмжөөр баяжсан” хэмээх тодотгол юм. Анх удаа л төсвийн төсөл хэлэлцүүлэхээс өмнө иргэдийг оролцохыг албан ёсоор урьсан хэрэг.

Ингэхэд иргэд юу санал болгосон бол?

“Эрүүл мэнд, боловсрол, эрчим хүчинд илүү их хөрөнгө оруулах, хавтгайрсан халамжийг хязгаарлах, татвар, хураамжийн ачаалал, дарамтыг хөнгөлөх.

Энэ гурван чиглэлд монголчууд ам нэгтэй байна гэлээ.

Тийм ч учраас 2026 оны төсөв “Татвар хураамжийн ачааллыг 3–4 их наяд төгрөгөөр бууруулах эхлэл” хэмээн Ерөнхий сайд айлдсан.

Татварын шинэчлэлийн багц хуулийн төсөл D-Parliament цахим системд ил тод байршсан. Хүссэн хэн бүхэн гар утаснаасаа санал өгч, хэлэлцүүлэгт оролцох боломжтой ажээ.

“Нийгмийн захиалга”-тай нийцүүлж, эрүүл мэндийн салбарын хөрөнгө оруулалтыг 5.5 дахин, боловсролын салбарын хөрөнгө оруулалтыг хоёр дахин нэмэхээр зэхжээ.

Эрүүл мэнд, боловсролын салбарт хийх хөрөнгө оруулалт нь дараах байдлаар ажил хэрэг болох төлөвтэй.

“Хавдар судлалын үндэсний төв-II, Зүрх–судасны үндэсний төвийг шинээр барьж эхлүүлэх болжээ. Гэмтэл согогийн үндэсний төвийг өргөтгөнө.

17 аймгийн яаралтай болон эрчимт эмчилгээний тасгийг иж бүрнээр шинэчлэх гэнэ.

Харин боловсролын салбарын хөрөнгө оруулалт нь шинэ сургууль, цэцэрлэгт зарцуулагдах юм. Нийслэлд 117 шинэ сургууль, 73 цэцэрлэг, 32 дотуур байр барихаар төлөвлөжээ.

Цалингаа нэмүүлэхээр тэмцэж байгаа багш нарыг ч дурдахгүй орхисонгүй. “Багш бүр хийснийхээ хэрээр цалинжих нөхцөлийг бүрдүүлэхийн тулд боловсролын салбарын урсгал төсвийг 100 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдүүллээ” хэмээн Ерөнхий сайд илтгэсэн билээ.

Энэ хүн ер нь зөвлөлдөх, зөвшилцөх дуртай юм.

Г.Занданшатар УИХ-ын дарга байхдаа “Төрийн үйл хэрэгт ард иргэдийн санал, оролцоог хангах шинэ хэлбэрийг нэвтрүүлж, хэрэгжүүлсэн” хэмээн зарим судлаач дүгнэдэг. “Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төсөлд олон нийтийн оролцоог нэмэгдүүлэх зорилгоор Зөвлөлдөх санал асуулга явуулсан нь Монгол Улсад анх удаа хэрэглэгдсэн зөвлөлдөх ардчиллын дэвшилтэт арга” хэмээн үнэлэгддэг.

Тэрбээр 2016 онд АНУ-ын Стэнфордын их сургуульд зочин судлаачаар ажиллахдаа зөвлөлдөх ардчиллын механизмыг судалсан юм билээ. Үүнийхээ үр дүнд иргэдийн оролцоотойгоор Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт болон нийгэм, эдийн засгийн тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэхээр “Зөвлөлдөх санал асуулгын тухай хууль”-ийг санаачлан батлуулсан гэнэ.

Энэ хуулийн дагуу Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахын өмнө Зөвлөлдөх санал асуулгууд 2017 он болон 2023 онд зохион байгуулж, ард түмний санал бодлыг тусгасан нь “Иргэдийн оролцоонд тулгуурласан эрх зүйн шинэчлэлийн жишиг болсон” байна.

Г.Занданшатарын парламентын шинэчлэлийн нэг онцлог нь “Иргэнд эрх мэдэл өгөх” хэмээн тодорхойлж болохоор байсан. Гол үр дүн нь 100 000 түүнээс дээш иргэний гарын үсгээр дэмжигдсэн цахим өргөдлийг УИХ-аар хэлэлцэх болсон юм.

УИХ 2023 оны аравдугаар сарын 17-нд “D өргөдөл“ систем ашиглалтад оруулсан. Анхны нийтийн цахим өргөдлийг Г.Занданшатар иргэний хувиар гаргасныг хүмүүс санаж байгаа биз ээ. НӨАТ-ын буцаан олголтын 2 хувийг нэмэгдүүлж, 5 хувь болгох санал гаргасан. Одоо ч тэрбээр Ерөнхий сайдын хувьд энэ саналаа ажил хэрэг болгохоор хичээж буй.

“Иргэн бүрийн сарын нэг сая төгрөг хүртэлх худалдан авалтын НӨАТ-ын буцаан олголт хоёр биш, таван хувь болж нэмэгдэнэ” хэмээн ирэх оны төсвийн төсөлд тусгасан байна лээ.

· Энэ маягаар арван монгол хүн тутмын наймынх нь халаасанд 2.5 дахин их мөнгө үлдэнэ хэмээн тооцжээ. Өмнө нь зөвхөн УИХ-ын гишүүн, Засгийн газар, Ерөнхийлөгч хууль санаачлах эрхтэй байсан бол иргэд 100 мянгуулаа нийлж саналаа УИХ-аар хэлэлцүүлэх боломжтой болсон. 100 000 иргэний гарын үсэг цуглуулах босго давсан иргэдийн эхний өргөдлүүдийг УИХ-ын Өргөдлийн байнгын хороо хэлэлцэж эхэлсэн байна лээ.

Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр “Дордуулсан 7 өөрчлөлтийг засах”-аас гадна парламентын хянан шалгах чиг үүргийг тодотгож, шинэ шатанд гаргасан гэж судлаачид үздэг. Үр дүнд нь Хянан шалгах хорооны нээлттэй сонсголуудаар ард түмний мэдэх эрх хэрэгжсэн. УИХ бодит байдлыг илчилсэн.

“Нүүрсний”, “Ногоон автобусны”, “Хөгжлийн банкны” гэх мэт олон асуудал, авлига хулгайн талаар бодит мэдээлэл иргэдийн чихэнд хүрч, төрд үзүүлэх шаардлага шахалтууд чангарч ирсэн билээ.

Иргэнд эрх мэдэл өгөх Г.Занданшатарын санаачилга өдгөө Засгийн газрын түвшинд хэрэгжих болж байна.

Цэгцрэх хөдөлгөөний тухай тэр ярьдаг. Эдийн засгийн хямрал, ядуурал, ажилгүйдэл цэгцрээсэй билээ.